Cultuur onder vuur

Erfgoed beschermen in oorlogstijd

In het kader van 75 jaar vrijheid organiseert Slot Loevestein dit najaar een tijdelijke tentoonstelling over de bescherming van kunst en erfgoed tijdens gewapende conflicten.

September 1943. Onderduiker Jan loopt in de vroege ochtendzon van het officierslogement naar het kasteel. Het gebrek aan comfort zonder gas, licht of douche op Slot Loevestein deert hem niet. Het is hier nog altijd comfortabeler dan toen hij ondergedoken zat in de Biesbosch. Hij is met zijn gedachten bij de vondst van gisteren. Toen had hij het handschrift van Johan van Oldenbarnevelt in zijn handen. Wat zal hij vandaag tegenkomen in de archiefstukken?

Hoe komen archiefstukken als het handschrift van Van Oldenbarnevelt op Loevestein terecht?

Na een Duits bombardement in 1940, vlakbij het Nationaal Archief in Den Haag, vreest de rijksarchivaris voor de unieke collectie van documenten, foto’s, kaarten en tekeningen. Daarom worden twee scheepsladingen met belangrijke historische documenten in de kelders van Slot Loevestein opgeslagen: 1100 strekkende meter. Ook collecties van het Nederlands Openluchtmuseum in Arnhem en Museum Boijmans van Beuningen worden per schip naar Loevestein getransporteerd. Het vocht in de kelders vormt een gevaar voor de archiefstukken. Daarom krijgt onderduiker Jan de opdracht, om samen met de zoon van de beheerder, de archiefstukken te luchten, drogen en bewaken.

Tussen 1940 en 1945 wordt op veel meer plekken in Nederland cultureel erfgoed in veiligheid gebracht.

De tentoonstelling

De tentoonstelling „Cultuur onder vuur“ is opgebouwd als een drieluik. Het eerste deel gaat over Slot Loevestein en andere schuilplaatsen waar Nederlands erfgoed tijdens de oorlog was ondergebracht. Waarom maakte de Nachtwacht een zwerftocht door het land? Waarom besloot de overheid al voor de oorlog om kunstbunkers te bouwen in de duinen?

Het tweede deel richt zich op de bescherming van erfgoed wereldwijd, met de fototentoonstelling Culture in Armed Conflict van UNESCO als kern. Hier wordt verteld hoe het oorlogsgeweld leidde tot het eerste internationale verdrag over de bescherming van erfgoed: de UNESCO Haagse Conventie van 1954. De fototentoonstelling wordt aangevuld met bijzondere verhalen over hoe mensen in zeer moeilijke omstandigheden hun erfgoed veilig probeerden te stellen.

In het derde en laatste deel wordt het publiek betrokken bij de vraag: waarom moet cultureel erfgoed beschermd worden? Wat betekent erfgoed voor een land, een gemeenschap, wat betekent het voor de bezoekers? Welk erfgoed is voor jou belangrijk en moet bewaard blijven voor de toekomst?

“Slot Loevestein is een unieke locatie voor een tentoonstelling over bescherming van cultureel erfgoed,“ aldus directeur Ed Dumrese. „Hier zat de grondlegger van het volkenrecht, Hugo de Groot, gevangen en bereidde hij zich voor op zijn grote werk over oorlog en vrede. Verhalen over vrijheid, oorlog en vrede zijn rechtstreeks te koppelen aan de rijke geschiedenis van het slot.”

Partners

De Nederlandse UNESCO-commissie is partner van de tentoonstelling. Daarnaast wordt samengewerkt met het Nationaal Archief, het Nederlands Openluchtmuseum, Blue Shield Nederland, het Prins Claus Fonds en de afdeling Culturele Zaken en Informatie van het Ministerie van Defensie.

Praktische informatie

De tentoonstelling zal op 19 september geopend worden en loopt tot medio maart 2021. Onder voorbehoud dat er geen aangepaste corona-maatregelen genomen worden. Houd de website in de gaten voor meer informatie rondom de tentoonstelling en openingstijden.

De tentoonstelling is zowel geschikt voor kinderen als voor volwassenen.

Bij de tentoonstelling worden lezingen en andere activiteiten georganiseerd in het kader van 75 jaar vrijheid en de bescherming van cultureel erfgoed. Hierover later meer.

Prijs: toegang tot de tentoonstelling Cultuur onder Vuur is inbegrepen bij je toegangskaartje.

Foto credits

Foto 1: Op 4 september 1939 wordt de Nachtwacht op een glastransportwagen geplaatst en naar haar tijdelijke schuilplaats kasteel Radboud in Medemblik getransporteerd. Collectie NIOD

Foto 2: Twee medewerkers van het Nederlands Openluchtmuseum beschrijven voorwerpen van het vissershuisje uit Marken. Op 28 februari 1944 worden verschillende collecties per schip naar Slot Loevestein vervoerd. Foto: Hans van Beelen, 1944. Collectie Nederlands Openluchtmuseum, Arnhem.

Foto 3: Van 1942 tot 1945 ligt de Nachtwacht opgerold in een speciale kluis in de mergelgrotten van de St. Pietersberg bij Maastricht. Collectie Anefo, Nationaal Archief.

Foto 4: In 2013 verwoestten Malinese islamisten het mausoleum van Sheikh Sidi Ahmed Ben Amar Arragadi in Timboektoe. Het maakt deel uit van een UNESCO werelderfgoedsite.
Foto: MINUSMA/Sophie Ravier

Foto 5: Eerste hulp aan beschadigd erfgoed in het Museum voor islamitische kunst na een bomaanval bij Cairo in 2014.
Foto: Abdel Hamid Saleh.